Có hay không phụ thuộc vào hình thức bán. Theo nguyên tắc chung, quầy chè xôi cố định (trước nhà, sạp chợ, xe đẩy đỗ một chỗ hằng ngày) thường phải đăng ký hộ kinh doanh; người bán rong, gánh đi theo giờ, buôn bán nhỏ có thể thuộc diện không phải đăng ký. Dù thuộc diện nào, bán thức ăn cho người khác vẫn phải bảo đảm an toàn thực phẩm, và cơ sở nhỏ lẻ thường làm bản cam kết với địa phương thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện. Thuế tính theo doanh thu, dưới ngưỡng quy định thì không phải nộp.
Các quy định này thay đổi khá nhiều trong năm 2025 và 2026: bộ máy hành chính bỏ cấp huyện từ 1/7/2025 nên nơi nhận hồ sơ chuyển về cấp xã, cách thu thuế với hộ kinh doanh cũng đổi. Vì vậy bài này chỉ giải thích nguyên lý và câu hỏi nên mang theo khi đi hỏi; quy định chi tiết, mẫu đơn, mức phí thì bạn cần hỏi trực tiếp bộ phận một cửa của xã, phường và cơ quan thuế nơi bán.
Câu trả lời ngắn theo từng hình thức bán
Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp của quầy chè xôi. Đây là cách hiểu phổ biến, không thay cho câu trả lời của cơ quan địa phương.
| Hình thức | Đăng ký hộ kinh doanh | An toàn thực phẩm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Gánh, thúng đi bán rong theo giờ | Thường thuộc diện không phải đăng ký nếu buôn bán nhỏ | Vẫn phải giữ vệ sinh; địa phương có thể yêu cầu cam kết | Một số tuyến phố cấm bán rong |
| Xe đẩy đỗ cố định một chỗ | Thường phải đăng ký | Thường làm cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm | Chỗ đỗ cần phường, xã đồng ý |
| Quầy trước nhà, bán hằng ngày | Thường phải đăng ký | Thường làm cam kết | Không lấn vỉa hè quá phần cho phép |
| Sạp trong chợ | Thường phải đăng ký | Theo yêu cầu của ban quản lý chợ và địa phương | Hợp đồng sạp với chợ |
| Nấu ở nhà, nhận đặt qua điện thoại, mạng xã hội | Thường phải đăng ký khi bán đều đặn | Vẫn phải bảo đảm an toàn thực phẩm | Bán qua ứng dụng giao đồ ăn thường bị yêu cầu giấy đăng ký |
Điểm cần nhớ là ranh giới giữa "buôn bán nhỏ không phải đăng ký" và "hộ kinh doanh phải đăng ký" không dựa vào cảm giác quầy mình nhỏ, mà dựa vào tính cố định, đều đặn và các tiêu chí quy định cụ thể. Bán một chỗ cố định mỗi ngày, có biển, có bàn ghế, gần như chắc chắn được xem là hộ kinh doanh.
Đăng ký hộ kinh doanh: ở đâu và chuẩn bị gì
Hộ kinh doanh là hình thức đơn giản nhất để buôn bán hợp pháp: một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đứng tên, kinh doanh tại một địa điểm. Từ khi bỏ cấp huyện vào tháng 7/2025, việc đăng ký hộ kinh doanh nhìn chung do cấp xã, phường tiếp nhận; nhiều nơi cho nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công. Vì cách tổ chức có thể khác nhau giữa các tỉnh, cách nhanh nhất là đến bộ phận một cửa của xã, phường nơi đặt quầy và hỏi.
Hồ sơ thường gồm giấy đề nghị đăng ký theo mẫu, giấy tờ tuỳ thân của người đứng tên, và giấy tờ liên quan đến địa điểm kinh doanh (nhà của mình hay đi thuê). Ở phần ngành nghề, quầy chè xôi thường ghi theo nhóm dịch vụ ăn uống; hãy nhờ cán bộ hướng dẫn chọn đúng mã ngành để sau này khai thuế không bị lệch.
Nên hỏi luôn mấy câu: có phải nộp lệ phí không, bao lâu nhận kết quả, sau khi có giấy đăng ký thì việc khai thuế làm ở đâu, có cần đăng ký thêm gì nếu bán qua ứng dụng giao đồ ăn. Ghi câu trả lời lại, kèm tên bộ phận đã trả lời, để lần sau đối chiếu.
An toàn thực phẩm: cam kết hay giấy chứng nhận
Nhiều người nghĩ bán đồ ăn thì phải có "giấy an toàn thực phẩm". Thực ra theo quy định hiện hành, nhiều loại cơ sở nhỏ, trong đó có cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố và cơ sở nhỏ lẻ, không thuộc diện phải xin giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Thay vào đó, địa phương thường yêu cầu ký bản cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và cơ sở vẫn phải tuân thủ đầy đủ điều kiện về nơi chế biến, dụng cụ, nguồn nước, người chế biến.
Không phải xin giấy chứng nhận không có nghĩa là không bị kiểm tra. Đoàn kiểm tra liên ngành hay cán bộ phường, xã vẫn có thể đến xem quầy có che đậy thức ăn không, dụng cụ có sạch không, người bán có dùng tay trần bốc đồ ăn chín không, nước đá lấy từ đâu. Đặc biệt vào các đợt cao điểm như tháng hành động vì an toàn thực phẩm hay dịp Tết, việc kiểm tra quầy thức ăn đường phố diễn ra thường xuyên hơn.
Luật an toàn thực phẩm và các văn bản hướng dẫn đang trong quá trình sửa đổi, nên loại cơ sở nào phải cam kết, loại nào phải xin giấy có thể thay đổi. Khi đi đăng ký hộ kinh doanh, hỏi luôn cán bộ phụ trách y tế hoặc kinh tế của xã, phường: quầy của mình cần cam kết hay giấy chứng nhận, nộp ở đâu, có mẫu sẵn không.
Kiến thức an toàn thực phẩm và sức khoẻ người nấu
Người trực tiếp chế biến, bán thức ăn thường được yêu cầu có kiến thức về an toàn thực phẩm và đủ sức khoẻ. Trên thực tế, kiến thức an toàn thực phẩm có thể được xác nhận qua lớp tập huấn hoặc bài kiểm tra do cơ quan y tế tổ chức, hoặc ở cơ sở nhỏ lẻ chỉ cần người chủ tự cam kết đã nắm các nguyên tắc cơ bản. Tuỳ địa phương mà cách làm khác nhau, nên đây là câu nên hỏi khi nộp cam kết.
Về sức khoẻ, nguyên tắc chung là người đang mắc bệnh truyền nhiễm qua đường tiêu hoá, đang tiêu chảy, có vết thương hở ở tay không được trực tiếp chế biến hay bốc đồ ăn. Nhiều nơi yêu cầu người chế biến khám sức khoẻ định kỳ và giữ giấy khám. Kể cả khi không ai yêu cầu giấy tờ, đây vẫn là việc nên làm, vì một người bán bị bệnh có thể làm cả trăm khách đau bụng trong một buổi.
Phần kiến thức cũng không phải hình thức. Những điều cơ bản như tách đồ sống đồ chín, giữ đồ chín ở nhiệt độ an toàn, không để chè nước cốt dừa ở nhiệt độ phòng quá lâu, rửa tay trước khi gói xôi, chính là những gì giữ quầy khỏi sự cố. Bài vệ sinh quầy chè xôi trong chuyên mục này đi chi tiết hơn.
Thuế với hộ kinh doanh chè xôi
Hộ kinh doanh nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân tính trên doanh thu, theo tỉ lệ phần trăm áp cho từng nhóm ngành; dịch vụ ăn uống có tỉ lệ riêng. Hộ có doanh thu trong năm không vượt ngưỡng quy định thì không phải nộp hai loại thuế này. Ngưỡng doanh thu đã được nâng trong các lần sửa luật gần đây, nên đừng dựa vào con số nghe người khác kể, hãy hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn.
Thay đổi lớn nhất là cách tính. Trước đây phần lớn hộ nhỏ nộp thuế khoán: cơ quan thuế ấn định một mức doanh thu, hộ nộp cố định theo tháng. Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 về phát triển kinh tế tư nhân, hình thức thuế khoán với hộ kinh doanh được bãi bỏ chậm nhất từ ngày 1/1/2026, chuyển sang hộ tự kê khai theo doanh thu thực tế. Điều đó có nghĩa là quầy chè xôi cần ghi chép doanh thu, và có thể được yêu cầu dùng hoá đơn điện tử hoặc phần mềm ghi chép tuỳ quy mô.
Với quầy nhỏ, cách đơn giản nhất là lập thói quen ghi sổ bán hằng ngày ngay từ đầu, kể cả khi doanh thu chưa chạm ngưỡng. Sổ này vừa phục vụ khai thuế, vừa là công cụ quý để biết món nào bán chạy và nấu bao nhiêu là vừa. Chi tiết cách khai, kỳ khai, có cần máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế hay không, hãy hỏi trực tiếp cơ quan thuế vì hướng dẫn đang được ban hành dần.
Chỗ đặt quầy: vỉa hè, cổng trường và trong chợ
Giấy đăng ký hộ kinh doanh không đồng nghĩa với quyền bày quầy ở bất cứ đâu. Việc sử dụng vỉa hè, lòng đường để buôn bán do từng tỉnh, thành quy định: có nơi cho phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè theo giờ và có thu phí, có nơi cấm hẳn trên một số tuyến phố. Cổng trường học thường có quy định riêng về khoảng cách và giờ giấc để giữ trật tự, an toàn cho học sinh.
Nếu đặt quầy trước nhà, nguyên tắc chung là chừa lại lối đi cho người đi bộ, không để xe khách đậu tràn xuống lòng đường, không đổ nước rửa ra vỉa hè. Nếu đặt xe đẩy ở một góc phố cố định, nên hỏi phường, xã xem góc đó có được phép không trước khi người quen cũ bảo "ở đây ai cũng bán". Trong chợ, mọi thứ theo nội quy và hợp đồng với ban quản lý chợ: giờ mở, giờ đóng, chỗ đổ rác, điện nước.
Hỏi rõ từ đầu giúp tránh tình huống mất cả xe đẩy, tủ kính vì bị thu giữ trong đợt lập lại trật tự đô thị, điều mà nhiều người bán nhỏ đã gặp.
Hồ sơ nên giữ ngay tại quầy
Khi có người đến kiểm tra, quầy có sẵn giấy tờ sẽ đỡ mất buổi bán. Một bìa hồ sơ nhỏ, bọc nilon, để ở ngăn dưới quầy là đủ.
- Bản sao giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh (nếu thuộc diện phải đăng ký).
- Bản cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm đã nộp, hoặc giấy chứng nhận nếu cơ sở thuộc diện phải có.
- Giấy xác nhận hoặc bằng chứng đã có kiến thức an toàn thực phẩm của người nấu, người bán.
- Giấy khám sức khoẻ của người trực tiếp chế biến nếu địa phương yêu cầu.
- Hoá đơn hoặc giấy tờ mua nguyên liệu chính và nước đá từ cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, để chứng minh nguồn hàng khi được hỏi.
- Sổ ghi chép doanh thu, cũng là cơ sở để khai thuế theo cách mới.
Các giấy tờ này không làm món ăn ngon hơn, nhưng giúp quầy đứng vững khi có kiểm tra và khi bạn muốn nhận bán qua ứng dụng giao đồ ăn hay ký hợp đồng cung cấp xôi chè cho một cơ sở nào đó. Bắt đầu đúng từ đầu luôn nhẹ hơn chạy theo bổ sung về sau.
Câu hỏi thường gặp
Bán chè xôi online tại nhà có phải đăng ký kinh doanh không?
Nếu bán đều đặn, nhận đơn thường xuyên qua mạng xã hội hay ứng dụng, phần lớn trường hợp được xem là hoạt động kinh doanh và cần đăng ký hộ kinh doanh. Các ứng dụng giao đồ ăn thường yêu cầu giấy đăng ký khi mở gian hàng. Bán thỉnh thoảng cho người quen thì khác, nhưng ranh giới cụ thể nên hỏi cơ quan địa phương.
Không đăng ký hộ kinh doanh mà vẫn bán thì sao?
Hộ thuộc diện phải đăng ký mà không đăng ký có thể bị xử phạt hành chính và buộc đăng ký. Ngoài ra, quầy không có giấy tờ khó tham gia ứng dụng giao đồ ăn, khó nhận hợp đồng lớn và dễ bị thu dọn khi có đợt kiểm tra. Chi phí và thời gian đăng ký thường nhỏ hơn nhiều so với rủi ro đó.
Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khác bản cam kết thế nào?
Giấy chứng nhận do cơ quan có thẩm quyền cấp sau khi thẩm định cơ sở, áp cho những loại cơ sở quy mô lớn hơn hoặc thuộc diện bắt buộc. Bản cam kết do chính cơ sở ký, nộp cho địa phương, xác nhận sẽ tuân thủ điều kiện an toàn thực phẩm. Cả hai đều chịu kiểm tra; khác ở chỗ có thẩm định trước hay không.
Người bán chè xôi có bắt buộc khám sức khoẻ không?
Quy định chung đòi hỏi người trực tiếp chế biến thực phẩm phải đủ sức khoẻ và không mắc các bệnh truyền nhiễm theo danh mục. Nhiều địa phương yêu cầu giấy khám sức khoẻ khi nộp cam kết hoặc khi kiểm tra. Kể cả không bị yêu cầu, khám định kỳ vẫn là cách tự bảo vệ quầy và khách.
Bỏ thuế khoán thì quầy chè xôi nhỏ phải làm gì?
Hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai doanh thu thực tế. Việc cần làm trước tiên là ghi chép doanh thu hằng ngày đầy đủ, hỏi cơ quan thuế về kỳ khai, cách khai và có cần dùng hoá đơn điện tử hay phần mềm không. Nếu doanh thu cả năm dưới ngưỡng quy định thì không phải nộp thuế nhưng vẫn có thể phải khai báo.
Bán chè xôi ở cổng trường có được không?
Tuỳ quy định của từng địa phương và từng trường. Nhiều nơi hạn chế hoặc cấm bán hàng rong sát cổng trường để giữ an toàn giao thông và kiểm soát thức ăn cho học sinh. Hỏi phường, xã và nếu cần cả ban giám hiệu trước khi đặt quầy, tránh đầu tư xe đẩy rồi không được bán.